E-Bülten

Sözlük

Döviz

1 $ = 3,63 TL
1 € = 3,92 TL
13174526 Ziyaretçi

Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması

Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması

 

Dünya Ticaret Örgütü çerçevesindeki, anlaşmazlıkların halline ilişkin düzenleme, DTÖ üyesi ülkeler arasındaki anlaşmazlıkların en kısa sürede ve nihai karara itiraz edilemeyecek şekilde çözüme ulaştırılmasını amaçlar. Bu mekanizma gereği izlenecek yöntemler ve kurumsal yapı Anlaşmazlıkların Halline ilişkin Uzlaşma ile kesin kurallara bağlanmıştır. Bu mekanizma sadece devletler arasındaki ticari uyuşmazlıklara uygulanabilmekte, şahıslar veya firmalar arasındaki ticari ihtilaflar mekanizma dışında kalmaktadır. DTÖ çerçevesindeki anlaşmazlıkların halline ilişkin kurallar, GATT dönemi kurallarından farklı olarak, daha açık tanımlanmış ve daha detaylı kurallara bağlanmış, anlaşmazlıların halli çerçevesinde izlenen prosedürün değişik aşamaları süreyle sınırlandırılmıştır. Arabuluculuk ve uzlaştırma yöntemlerine ve hakeme başvurulmasına imkan tanınması, müşterek şikayetler için yöntemler geliştirilmesi, anlaşmazlığa doğrudan taraf olmayan üçüncü akit tarafların bu anlaşmazlıktan etkilenenlerin haklarının gözetilmesi gibi hususlar ayrıntılarıyla Uzlaşma Metninde yer almaktadır.

DTÖ çerçevesindeki anlaşmazlıkların halline ilişkin düzenlemenin, GATT çerçevesindeki düzenlemeden en önemli farkı, GATT döneminde panel kararlarının konsensusla kabul edilmesinin öngörülmesi nedeniyle, bir üyenin kararı bloke etme imkanı bulunurken, yeni düzenlemede, panel kararlarının oybirliğiyle reddedilmedikçe otomatik olarak kabul edilmiş sayılmasıdır. Herhangi bir anlaşmada aksi öngörülmedikçe, anlaşmazlıkların halline ilişkin kural ve usulleri, DTÖ kapsamındaki anlaşmaların istişare ve anlaşmazlıkların halli hükümlerini Anlaşmazlıkların Halli Organı (AHO) uygulamakla görevlidir. Genel Konsey AHO olarak görev yapmaktadır. AHO, panel oluşturulması, panel ve temyiz organı raporlarını kabul etme, karar ve tavsiyelerin uygulanmasını denetleme ve gerekli durumlarda DTÖ Anlaşmaları çerçevesindeki tavizlerin ve diğer yükümlülüklerin askıya alınmasına izin verme yetkisini haizdir. Bir anlaşmazlığa ilişkin olarak, GATT 1994’ün XXII:1 veya XXIII:1. Maddeleri uyarınca bir üye ülke tarafından istişare talebinde bulunulması halinde ilgili ülke/ülkeler tarafından 10 gün içinde talebe cevap verilmesi ve talep tarihinden itibaren 30 gün içinde istişarelere başlanması gerekmektedir. İstişarelerde önemli menfaati bulunan üye ülkenin, bu menfaatin istişare talebine muhatap üye ülke tarafından haklı bulunması koşuluyla istişarelere katılma imkanı bulunmaktadır.

İstişareler, taraflarca aksine bir karar alınmadığı takdirde 60 gün içinde sonuçlanmalıdır. İlgili üyenin istişare talebine 10 gün içinde cevap vermemesi veya 60 gün içinde çözüme ulaşılamamış olması halinde şikayetçi taraf AHO’dan panel kurulmasını isteyebilir. Söz konusu şikayetin gündeme geldiği ikinci AHO toplantısında ise Panel otomatik olarak kurulmaktadır.

Taraflar panelin 5 kişiden oluşması hususunda uzlaşmadıkça panel 3 panelistten oluşur ve taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, standart çalışma usul ve esasları çerçevesinde görev yapar.

Panel konusu olan ihtilafta önemli menfaati olan bir üye ülkenin panele üçüncü taraf olarak yazılı görüş sunma ve panel tarafından dinlenme imkanı bulunmaktadır.

Panel çalışmalarını en geç 6 ay içinde tamamlamaktadır. 6 ay içinde çalışmaların sonuçlanamayacağı kanaatine varılırsa süre 3 ay daha uzatılabilir. Ancak bozulabilir mallarla ilgili uyuşmazlıkları içeren acil hallerde bu süre 3 aya indirilebilir.

Panel nihai raporu üyelere dağıtıldıktan sonraki 30 gün içinde taraflardan birinin temyize gitmemesi veya oybirliği ile raporun kabul edilmemesi durumları haricinde, 60 gün içinde AHO tarafından panel kararı kabul edilir.

Temyiz yoluna gidilmesi halinde Temyiz Organı tarafından yapılan incelemenin süresi 90 gündür. Temyiz Organı raporunun, üyelere dağıtılmasından sonraki 30 gün içinde oybirliği ile aleyhte bir karar alınmadığı takdirde, rapor AHO tarafından kabul edilir.

Karar, taraflar için bağlayıcıdır. Kendisine kararın uygulanması için tanınan makul süre sonunda üye, düzenleme ve uygulamalarını karara uygun hale getirmediği takdirde, taraflar tazminat miktarını tespit amacıyla görüşmelere başlayabilirler. 20 gün içinde bir çözüme varılamaması halinde, şikayetçi taraf, tavizler veya diğer yükümlülüklerin ilgili üyeye uygulanmasını askıya almak amacıyla AHO’dan izin talep edebilir. AHO 10 gün içinde oybirliğiyle talebin reddine karar vermediği takdirde askıya alma talebini kabul eder. İlgili taraf askıya alınacak taviz miktarına itiraz ederse konu tahkime havale edilir ve iki ay içinde karara bağlanır. AHO tahkim kararını oybirliğiyle reddetmedikçe kararı kabul eder.

Anlaşmazlıkların Halli Mekanizmasından en çok faydalanan ülkeler gelişmiş ülkeler olmakla birlikte, son yıllarda gelişme yolundaki ülkelerin de bu mekanizmaya giderek daha fazla başvurduğu görülmektedir. Bu bağlamda, düzenleme ve uygulamaları en fazla şikayet konusu olan ülkeler ABD ve AB’dir.