E-Bülten

Hava Durumu

Döviz

1 $ = 3,67 TL
1 € = 4,34 TL
15345968 Ziyaretçi

Çok Taraflı Ticaret Sistemi ve Bölgesel Entegrasyonlar

Çok Taraflı Ticaret Sistemi ve Bölgesel Entegrasyonlar
.

ÇOK TARAFLI TİCARET SİSTEMİ VE DTÖ:

Bölgesel Ticaret Anlaşmaları

Gümrük Birlikleri ile Serbest Ticaret Anlaşmalarına ilişkin GATT hükümleri üçüncü ülkelerin haklarını korumayı ve bu tür düzenlemelerin çok taraflı sistem ile uyumlu olmasını amaçlamaktadır.

Bölgesel Entegrasyon hareketleri ve bu çerçevede Bölgesel Ticaret Anlaşmaları MFN prensibine getirilen bir istisna niteliğinde olup; GATT'ın XXIV'ncü Maddesi ile düzenlenmektedir. GATT'ın Ticaret ve Kalkınmaya ilişkin IV. Bölümü ve 1979 'da Tokyo Raund sırasında yürürlüğe giren "Enabling Clause" Kararı ile GYÜ'lerin bölgesel düzenlemelere katılımını kolaylaştıran yeni hükümler getirilmiştir. Bunlara ilave olarak aykırılık kararlarına dair XXV'nci Madde ise bölgesel düzenlemelerin GATT hukuku açısından yasal bir zemine oturtulmasına yardımcı olmuştur.

DTÖ'nün kurulmasıyla çok taraflı ticaret sistemi mal ticareti dışında hizmetler ile fikri mülkiyet hakları konularını da kapsamıştır. Bu alandaki Hizmetler Ticareti Genel Anlaşması (GATS), GATT'ta olduğu gibi "ekonomik entegrasyonlar" adı altında STA'lara ilişkin bir madde içermektedir. İlgili V'nci Madde uyarınca ekonomik entegrasyonlar sektörlerin büyük bir kısmını kapsamalıdır, sektörler itibariyle taraflar arasında ayrımcı uygulamaların kaldırılması ön görülmektedir. Esaslı sayıda sektör ifadesi ile kapsanan sektörlerin yanısıra GATS çerçevesindeki sınır ötesi ticaret, yurt dışında tüketim, ticari varlık, gerçek kişilerin dolaşımı olarak tanımlanan dört farklı hizmet sunum şekline işaret edilmektedir.

Uruguay Anlaşması sonucunda GATT düzenlemeleri, Madde XXIV, Enabling Clause ve diğer kararlar DTÖ'ye taşınmıştır. Bunlara ilave olarak, Uruguay Raund sonucunda kabul edilen XXIV'ncü Maddeye İlişkin Uzlaşma Metni ile bazı konulara bir ölçüde açıklık getirilmiştir. Gümrük Birliği öncesi ve sonrasında gümrük vergileri ve diğer ithalat vergilerinin genel seviyesine ilişkin karşılaştırmanın nasıl yapılacağı bu çerçevede detaylandırılmıştır. Ayrıca, DTÖ'ye bildirilen tüm anlaşmaların incelenmesi de hükme bağlanmıştır. XXIV'ncü Maddeye dayanan tüm uygulamalar da Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması'na götürülebilecektir.

XXIV'ncü Madde uyarınca Gümrük Birlikleri ve Serbest Ticaret Anlaşmalarının amacı taraf ülkeler arasında ticarete yönelik engellerin tedricen kaldırılması suretiyle kolaylaştırılması ve ticarete engel getirilmemesi olarak belirlenmiş; DTÖ kural ve yükümlülükleri ile uyumlu olması açısından gümrük birlikleri ve serbest ticaret anlaşmalarının yerine getirmesi gerekli şartlar ortaya koyulmuştur. Buna göre; birliğin ya da STA'nın koruma oranları ve ticari düzenlemeler açısından önceki duruma göre daha koruyucu politikalara yol açmaması gerekmektedir.

Gümrük Birliği ve STA'ların en önemli kriterlerinden biri gümrük vergileri ile ticarete ilişkin diğer kısıtlamaların, birliği oluşturan ülkelerin gümrük alanları arasındaki ticaretin veya en azından bu ülkeler menşeli mallarla ilgili ticaretin "esaslı bir bölümünde" kaldırılmasıdır.

Gümrük Birliğinde taraf ülkeler taraf olmayan üçüncü ülkelere karşı aynı gümrük oranları ile ticari düzenlemeleri uygularlarken, kendi ülkeleri menşeli ürünlerle ilgili olarak, aralarındaki ticaretin önemli bir bölümünde gümrük vergileri ile ticaret kısıtlamalarına ilişkin diğer mevzuatın kaldırıldığı iki veya daha çok ülkenin gümrük alanından oluşan bir oluşum olarak tanımlanan serbest ticaret anlaşmalarında taraf ülkelerin Ortak Gümrük Tarifesi ve Ortak Ticaret Politikası uygulama yükümlülüğü bulunmamaktadır.

XXIV'ncü Madde şeffaflık konusunu da ele almaktadır. İlgili hüküm uyarınca STA ve gümrük birliklerinin üyeler tarafından incelenebilmesini teminen DTÖ'ye bildirimde bulunulması gerekmektedir. Söz konusu düzenlemelere taraf ülkeler gerekli bilgi ve belgeleri üyelerin dikkatine sunmak durumundadırlar. Gümrük birlikleri ve serbest ticaret anlaşmaları Mal Ticareti Konseyine bildirilmektedir. Mal Ticareti Konseyi ise Bölgesel Ticaret Anlaşmaları Komitesine gerekli incelemeyi yapmak üzere görev talimatı vermektedir. Bölgesel Ticaret Anlaşması Komitesinde ise Üyeler bu kapsamda akdedilen anlaşmanın XXIV'ncü Madde kriterlerini karşılayıp karşılamadığı konusunu değerlendirmekte ve bir tavsiye kararı oluşturmaktadırlar.

DTÖ'ye 2002 yılı sonuna kadar 250 kadar Bölgesel Ticaret Anlaşması bildirilmiştir. Söz konusu anlaşmaların bir kısmı ilgili Komitede incelenmekte olup; Komitenin durum tespitine yönelik incelemesini müteakip, XXIV'ncü Maddeye uygunluk açısından bir karara varılması beklenmektedir. Ancak başta "ticaretin esaslı bölümü" olmak üzere bazı kavramların tartışmalı olmasından dolayı pek çok anlaşmanın incelenmesi bir karara varılmaksızın askıda kalmıştır.

Son yıllarda giderek sayıları artan Bölgesel Ticaret Anlaşmaları kapsamında olası değişikliklere temel teşkil etmek üzere DTÖ'nün Bölgesel Ticaret Anlaşmaları Komitesi'nde yoruma ilişkin sorunlar "sistemik konular" başlığı altında incelenmektedir. Ancak, şu ana kadar yapılan tartışmalarda ya da mevcut anlaşmaların incelenmesi bağlamında henüz bir görüş birliğine varılamamıştır. "Sistemik Konular" kapsamında en fazla tartışılan konu ise "ticaretin esaslı bölümü"nün ne şekilde tanımlanması gerektiğidir. Bu konuda iki farklı yaklaşım mevcuttur. Bunlardan niteliğe yönelik yaklaşımda ticaretin esaslı bölümünün kapsanabilmesi için hiçbir sektörün dışarıda tutulmaması gerekmektedir. Niceliği esas alan yaklaşımda ise ürünlerin tarife bazında kapsama dahil edilmesi gerekmektedir. Komitedeki genel eğilim tarife bazında ürün kapsamının en az % 90'lık bölümünde ticaretin tercihli oranlardan gerçekleştirilmesi gerektiği şeklindedir.

Bu çerçevede 9-14 Kasım 2002 tarihlerinde Doha'da yapılan Bakanlar Konferansı sırasında da konu gündeme gelmiş ve bu konunun müzakereye açılması kararlaştırılmıştır. Deklarasyon metninde bölgesel ticaret anlaşmalarına uygulanan kural ve hükümlerin açıklığa kavuşturulması ve iyileştirilmesi amacıyla müzakerelere başlanması hükmü yer almaktadır. Bu yönde gerçekleştirilecek müzakerelerde bölgesel anlaşmaların kalkınmaya ilişkin yönlerinin de dikkate alınması öngörülmektedir.Bu çerçevedeki müzakereler, DTÖ'de bazı hukuki konularla birlikte "kurallar" başlığı altında ele alınmaktadır