E-Bülten

Sözlük

Döviz

1 $ = 3,80 TL
1 € = 4,05 TL
12386396 Ziyaretçi

DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE (2005/2)- TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI

.DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE
(2005/2)
 
TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI
 
 
            1- Bu Genelge’de geçen kısaltmalardan;
                       
            - AKÇT: Avrupa Kömür Çelik Topluluğu’nu,
 
            - AT: Avrupa Topluluğu’nu,
 
            - DİİB: Dahilde İşleme İzin Belgesini,
 
            - İBGS: İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğini,
                                                                      
            - OGT: Ortak Gümrük Tarifesini,
 
            - PAMK: Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu’nu,
 
            - STA: Serbest Ticaret Anlaşmasını,
 
            - TEV: Telafi Edici Vergiyi,
 
            - TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nı
 
ifade eder.
 
2 - TEV Uygulamasında bahsi geçen ülke grupları aşağıda belirtilmiştir.  
 
- AT’a Üye Ülkeler; Almanya, İtalya, İngiltere, Fransa, Belçika, Hollanda, Lüksemburg, Danimarka, İspanya, Portekiz, Yunanistan, İrlanda, Avusturya, İsveç, Finlandiya, Polonya, Litvanya, Macaristan, Estonya, Çek Cumhuriyeti, Slovak Cumhuriyeti, Slovenya, Kıbrıs, Malta ve Letonya’dır. AT’a üye olan bu ülkeler, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti ile AKÇT Arasında AKÇT’yi Kuran Andlaşmanın Yetki Alanına Giren Ürünlerin Ticareti ile İlgili Anlaşmaya taraf ülkelerdir.
 
- EFTA Üyesi Ülkeler (*) ; Norveç, İzlanda, İsviçre ve Lihtenştayn’dır.
 
- STA İmzalanan ve Anlaşmaların Yürürlükte Bulunduğu Ülkeler (*) ; EFTA, AKÇT, İsrail, Romanya, Bulgaristan, Makedonya, Bosna ve Hersek, Hırvatistan, Filistin, Tunus ve Fas’tır.
 
- PAMK’a Taraf Ülkeler (**) ; Türkiye, AT’a üye ülkeler, EFTA üyesi ülkeler, Romanya ve Bulgaristan'dır. Ayrıca, ülkemiz açısından PAMK’a taraf ülkeler, 18/4/2003 tarih ve 25083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik’in 1 inci maddesinde yer almaktadır.   
 
 3- Tercihli vergi uygulamasına baz teşkil eden A.TR dolaşım belgesi veya menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı) belge sahibi ihracatçı tarafından talep edilmemişse, bu şekilde yapılan ihracatta TEV tahsilatı aranmaz.
 
4- Tercihli ticarete ilişkin kurallar, sadece Anlaşmaların kapsadığı ürünler için geçerlidir. STA'larda hangi ürünlerin anlaşma kapsamında olduğunu tespit için Anlaşmaların ekleri incelenmelidir.
_________________________________________________________________________________________________________________
(*)   : STA'ların yürürlüğe giriş tarihleri EK-1'de belirtilmiştir.
(**) : PAMK'ın ülkeler açısından yayımlanma ve yürürlüğe giriş tarihleri EK-2'de belirtilmiştir.
 
 
 
AT ile ilişkilerimizde ise;
 
- Tarım ürünleri,İthalat Rejimi Kararının I ve IV sayılı listelerinde yer alan ve toprakta veya yeni üretim teknikleri ve teknolojileri kullanarak topraksız ortamda yetiştirilen bitkisel ürünler, hayvancılık, balıkçılık ile diğer su ürünleri ve bunların ilk işleme tabi tutulmuş şekilleridir.
 
- İşlenmiş tarım ürünleri, İthalat Rejimi Kararının III sayılı listesinde yer alan ve bünyesinde temel tarım ürünlerini (hububat, şeker ve süt) bulunduran ürünlerdir.
 
- AKÇT kapsamı ürünler, Türkiye Cumhuriyeti ile AKÇT Arasında AKÇT’yi Kuran Andlaşmanın Yetki Alanına Giren Ürünlerin Ticareti ile İlgili Anlaşmada belirtilen ürünlerdir.
 
- Sanayi ürünleri ise; işlenmiş tarım ürünleri, tarım ürünleri ve AKÇT kapsamı ürünler dışındaki tüm ürünleri kapsar.
 
Bu itibarla; belge sahibi ihracatçılar tarafından A.TR dolaşım belgesi veya menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı) talep edilmişse;
 
·         Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin AT’a ihracatında, A.TR dolaşım belgesi,
 
·         AKÇT kapsamı ürünler ile tarım ürünlerinin AT’a ihracatında, menşe ispat belgeleri,
 
·         STA imzalanan ülkelere yapılan ihracatta, menşe ispat belgeleri,
 
eşliğinde ihracatın yapılması gerekmektedir. Diğer taraftan, tercihli ticaret kapsamında yapılacak ithalatların da aynı belgeler eşliğinde yapılması gerekmektedir. (Örn: AT’den yapılan sanayi ürünü ithalatında, firma tarafından A.TR dolaşım belgesi tevsik edilmemişse bu ürün, AT’a üye ülkeler menşeli olsa dahi tercihli vergi uygulamasından yararlandırılmaz ve gerek ithalat esnasında gümrük idarelerince teminat alınırken gerekse İBGS’ce taahhüt kapatmada varsa telafi edici vergi hesaplanırken, Dahilde İşleme Rejimi açısından üçüncü ülke menşeli bir ürün olarak kabul edilir.) 
 
5-Belge kapsamında ödenmesi gereken TEV’in hesaplanmasında; TEV’in ödenmemesine ilişkin hususlar hariç olmak üzere, belge kapsamında önceden ithalat sonradan ihracat yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın ihracata ilişkin GB’nin tescil tarihindeki TCMB döviz satış kuru ve bu tarihte İthalat Rejiminde belirtilen gümrük vergisi oranı ve varsa toplu konut fonuna ilişkin kesinti esas alınır. Ayrıca, serbest bölgelerden yapılan satışlarda da TEV’in hesaplanmasında, serbest bölgeye gerçekleştirilen ihracata ilişkin GB esas alınır.
 
6- İthalatın tercihli rejim kapsamında yapıldığı menşe (kaynak) ülke ile ihracatın yapıldığı varış ülkesi aynı ise, girdi ve nihai ürüne bakılmaksızın TEV tahsilatı aranmaz.
 
7- İthalatın tercihli rejim kapsamında yapıldığı menşe (kaynak) ülke ile ihracatın yapıldığı varış ülkesiPAMK’a taraf ülkeler arasında ise, TEV tahsilatı aranmaz.
 
Ancak, AT ile Türkiye arasında tarım ürünleri ticaretinde çapraz kümülasyon hükümleri işlemez. Sadece ikili kümülasyon mümkündür. AT dışı PAMK’a taraf ülkeler ile Türkiye arasında bütün ürünlerde ise, çapraz kümülasyon çalışır.
 
8- TEV için baz alınan vergi, girdinin ithal edildiği menşe (kaynak) ülkeye uygulanan vergidir. Ancak, menşe (kaynak) ülkeye uygulanan vergi oranı 0 (sıfır) ise, TEV tahsilatı aranmaz.
 
 
 
9- Tarım ürünlerinin menşe ispat belgeleri eşliğinde ve elde edilmesinde tarım ürünü kullanılan sanayi ürünlerinin A.TR dolaşım belgesi eşliğinde AT’a yapılan ihracatında TEV oranı tespit edilirken, AT’ın OGT’si ile Türk Gümrük Vergisi karşılaştırılır ve düşük olan oranın tahsilatı aranır. Diğer taraftan, AKÇT Anlaşması kapsamı ürünler kullanılarak üretilen mamullerin A.TR dolaşım belgesi eşliğinde veya menşe ispat belgeleri eşliğinde AT’a yapılan ihracatında da bu hüküm uygulanır. Ayrıca, Türkiye-AKÇT Serbest Ticaret Anlaşması kapsamı ürünlerin 2006 yılı Türk Gümrük Tarife Cetveline göre güncellenmiş listesine, Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün “http://gumrukler.gumruk.gov.tr” web sayfasından (“Mevzuat”, “Tasarruflu Yazılar”, “49 Menşe Şube Müdürlüğü” ve “2006” şeklinde birbirini takip eden başlıklar altında, AKÇT Listesi olarak yer almaktadır.) ulaşılabilmesi mümkün bulunmaktadır. 
 
10- DİİB kapsamında ülkemizde doğmuş ve büyütülmüş canlı hayvanlar ile avlanma ve balıkçılık faaliyetlerinden elde edilen ürünler ve bunlardan elde edilen ürünlerin menşe ispat belgesinin eşliğinde, AT’a üye ülkeler ve/veya STA imzalanmış bir ülkeye ihracatında; bu ürünlerin elde edilmesinde kullanılan üçüncü ülke menşeli eşyaya ilişkin verginin tahsili aranmaz.
 
11- Elde edilmesinde üçüncü ülke menşeli eşya kullanılan ve AT’a üye ülkelere ihraç edilen her türlü harp araç, gereç, teçhizat, makine, cihaz ve sistemleri ile bunların yapım, bakım ve onarımlarında kullanılacak yedek parçalar için telafi edici vergi aranmaz.
 
12- DİİB kapsamındaki ihracatın, menşe ispat belgeleri eşliğinde PAMK’a taraf ülkelere yapılması durumunda; işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan PAMK’a taraf olmayan ülke menşeli eşyaya ilişkin İthalat Rejiminde belirtilen oranda vergi ödenir.
 
13- DİİB kapsamındaki ihracatın, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı) eşliğinde Fas veya Tunus’a yapılması durumunda; işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan üçüncü ülke menşeli eşyaya ilişkin verginin tahsili aranmaz.(Not: DTM’nın 20.02.2007 tarih 0120001242 sayılı talimatında 1 Mart 2007’den itibaren EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı eşliğinde Mısır’a ihracatın gerçekleşmesi durumunda da Telafi Edici Vergi’nin doğmayacağı belirtilmiştir.)
 
14- 2000/2 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kapsamındaki Telafi Edici Vergi Uygulamalarına İlişkin Genelge, ek ve değişiklikleri ile birlikte yürürlükten kaldırılmıştır.
 
15- TEV tahsilatının aranıp aranmayacağı hususlar aşağıdaki tablolarda açık bir şekilde belirtilmiştir.
 
I-                   DİİB kapsamında tarım ürünü ithal edilip, tarım ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Var
Var
Yok
PAMK
Var
Yok
Var
Yok
İsrail
Var
Var
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
II- DİİB kapsamında tarım ürünü ithal edilip, işlenmiş tarım ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Var
Var
Yok
PAMK
Yok
Yok
Var
Yok
İsrail
Yok
Var
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Yok
Var
Var
Yok
NOT: Bu sayfa Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 08.11.2006 tarih 0120006782 sayılı ve 20.02.2007 tarih 0120001242 sayılı  yazılarına    göre güncellenmiştir .
 
 
 
 
 III- DİİB kapsamında tarım ürünü ithal edilip, sanayi ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Var
Var
Yok
PAMK
Var
Yok
Var
Yok
İsrail
Var
Var
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
 
IV- DİİB kapsamında işlenmiş tarım ürünü ithal edilip, işlenmiş tarım ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT (*)
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Yok
Var
Yok
PAMK
Yok
Yok
Var
Yok
İsrail
Var
Var
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
       (*) AT’a A.TR dolaşım belgesi eşliğinde işlenmiş tarım ürünleri ihracatında, girdi işlenmiş tarım ürünü ise girdiye uygulanan verginin sadece sanayi payı tahsilatı aranır.
 
V- DİİB kapsamında işlenmiş tarım ürünü ithal edilip, sanayi ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT (*)
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Yok
       Var (**)
Yok
PAMK
Yok
Yok
       Var (**)
Yok
İsrail
        Var (**)
        Var (**)
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
       (*) AT’a A.TR dolaşım belgesi eşliğinde sanayi ürünü ihracatında, girdi işlenmiş tarım ürünü ise girdiye uygulanan verginin tamamının (hem sanayi hem de tarım payı) tahsilatı aranır. 
 
       (**) Girdinin vergisinin sanayi koruması kaldırıldı ise, bu kısım TEV tahsilatında aranmaz.
 
VI- DİİB kapsamında sanayi ürünü ithal edilip, işlenmiş tarım ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Yok
    Var (*)
Yok
PAMK
Yok
Yok
    Var (*)
Yok
İsrail
     Var (*)
      Var (*)
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
       (*) Anlaşma hükümleri çerçevesinde vergi tahsilatı gerekmekle birlikte, ithalatta uygulanan gümrük vergileri sıfırlandığından TEV tahsilatı aranmaz.
 
  
 
VII- DİİB kapsamında AKÇT Anlaşması kapsamı ürün ithal edilip, AKÇT Anlaşması kapsamı ürün ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT (*)
PAMK
İsrail (***)
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Yok
    Var (**)
Yok
PAMK
Yok
Yok
    Var (**)
Yok
İsrail
     Var (**)
      Var (**)
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
        (*) AT’a menşe ispat belgeleri eşliğinde AKÇT Anlaşması kapsamı ürün ihracatında, girdinin AKÇT Anlaşması kapsamı ürün olması halinde tahsil edilecek TEV, AT’ın OGT’si ile Türk Gümrük Vergisi karşılaştırılır ve düşük olan oranın tahsilatı aranır.
 
       (**) Anlaşma hükümleri çerçevesinde vergi tahsilatı gerekmekle birlikte, ithalatta uygulanan gümrük vergileri sıfırlandığından TEV tahsilatı aranmaz.
      
       (***) AKÇT Anlaşması kapsamı ürünler diğer tüm STA Anlaşması imzalanmış ülkeler bakımından sanayi ürünleri gibi değerlendirilir.
 
VIII- DİİB kapsamında AKÇT Anlaşması kapsamı ürün ithal edilip, sanayi ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT (**)
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Yok
    Var (*)
Yok
PAMK
Yok
Yok
    Var (*)
Yok
İsrail
     Var (*)
      Var (*)
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
       (*) Anlaşma hükümleri çerçevesinde vergi tahsilatı gerekmekle birlikte, ithalatta uygulanan gümrük vergileri sıfırlandığından TEV tahsilatı aranmaz. 
 
       (**) AT’a A.TR dolaşım belgesi eşliğinde sanayi ürünü ihracatında, girdinin AKÇT Anlaşması kapsamı ürün olması halinde tahsil edilecek TEV için, AT’ın OGT’si ile Türk Gümrük Vergisi karşılaştırılır ve düşük olan oranın tahsilatı aranır.
 
IX- DİİB kapsamında sanayi ürünü ithal edilip, sanayi ürünü ihraç ediliyor ise;
 
Kaynak Ülke
Varış Ülkesi
 
AT
PAMK
İsrail
Üçüncü Ülke
AT
Yok
Yok
    Var (*)
Yok
PAMK
Yok
Yok
    Var (*)
Yok
İsrail
     Var (*)
      Var (*)
Yok
Yok
Üçüncü Ülke
Var
Var
Var
Yok
 
       (*) Anlaşma hükümleri çerçevesinde vergi tahsilatı gerekmekle birlikte, ithalatta uygulanan gümrük vergileri sıfırlandığından TEV tahsilatı aranmaz.
                                                                                                                                                                     
 
 
 
NOT: Bu sayfa Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 08.11.2006 tarih 0120006782 sayılı değişiklik yazılarına       göre güncellenmiştir .
 
EK-1
 
STA'LARIN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİ
 
 
STA
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİ
EFTA
1/4/1992
AKÇT
1/8/1996
İSRAİL
1/5/1997
ROMANYA
1/2/1998
BULGARİSTAN
1/1/1999
MAKEDONYA
1/9/2000
BOSNA VE HERSEK
1/7/2003
HIRVATİSTAN
1/7/2003
FİLİSTİN
1/6/2005
TUNUS
1/7/2005
FAS
1/1/2006
 
EK-2
 
 
PAMK'IN ÜLKELER AÇISINDAN YAYIMLANMA VE
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİ
 
 
PAMK
YAYIMLANMA TARİHLERİ
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİ
EFTA
18/1/2000
1/2/2000
ROMANYA
22/10/1999
1/10/1999
BULGARİSTAN
30/12/2000
1/1/1999
 
 
  
                      PAN-AVRUPA-AKDENİZ MENŞE KÜMÜLASYONU SİSTEMİ
 
 
I.                   Barselona Deklarasyonu
 
Barselona Süreci olarak da adlandırılan Avrupa-Akdeniz Ortaklığı, 27-28 Kasım 1995 tarihinde Barselona’da düzenlenen ve ülkemizin de iştirak ettiği Avrupa-Akdeniz Dışişleri Bakanları Konferansında tarafların kabul ettikleri “Barselona Deklarasyonu[1]’na dayanmaktadır.Barselona Deklarasyonu, Avrupa-Akdeniz Ortaklığı’nda üç temel hedef ortaya koymaktadır:
 
1.      Siyaset ve güvenlik diyaloğunun güçlendirilmesi suretiyle müşterek barış ve istikrar alanının tanımlanması (Siyaset ve Güvenlik Faslı);
2.      Kültürler ve topluluklar arasında karşılıklı anlayışı güçlendirerek, sosyal, kültürel ve insani ortaklık yoluyla insanların yakınlaştırılması (Sosyal, Kültürel ve İnsani Fasıl);
3.      İktisadi ve mali ortaklık ile “serbest ticaret alanı”nın tedricen oluşturulması suretiyle refahın paylaşıldığı bir bölgenin tesis edilmesi (İktisadi ve Mali Fasıl);
 
      Barselona Deklarasyonu, Akdeniz Havzasında, 2010 yılına kadar Avrupa-Akdeniz Serbest Ticaret Alanı’nın tesis edilmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda, tarafların gerek kendi aralarında, gerekse AB ve EFTA ile serbest/tercihli ticaret anlaşmalarını (STA) tamamlamaları gerekmektedir.
 
            Nitekim, ülkemizin, gerek gümrük birliğinin nihai dönemine dair 1/95 sayılı Türkiye-AB Ortaklık Konseyi Kararı’nın AB’nin tercihli gümrük rejimine uyuma dair 16’ıncı Maddesi uyarınca gerekse Barselona Deklarasyonu çerçevesinde, bölge ülkelerinden İsrail (Mayıs 1997), Filistin (Haziran 2005), Tunus (Temmuz 2005) ve Fas (Ocak 2006) ile akdettiği STA’lar yürürlüğe girmiştir. Ülkemizin, Suriye (Aralık 2004) ve Mısır (Aralık 2005) ile imzaladığı STA’lara ilişkin iç onay süreci ise devam etmektedir. Diğer taraftan, Ürdün ve Lübnan ile STA müzakerelerimiz devam etmekte olup, Cezayir ile müzakerelere ise henüz başlanmamıştır.
 
II.                Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu Sisteminin Akdeniz Ülkelerine Teşmili
 
Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu sisteminin Barselona Sürecinin tarafı Akdeniz
ülkelerine (Fas, Tunus, Cezayir, Filistin, Suriye, Lübnan, Ürdün, Mısır ve İsrail[2])’de teşmili konusu AB tarafından 2001 yılında Brüksel’de yapılan 1’inci Avrupa-Akdeniz Ticaret Bakanları Konferansında gündeme getirilmiş ve böylece “Pan-Avrupa –Akdeniz Menşe Kümülasyonu” hususunda ilk siyasi girişim yapılmıştır.
 
            Bütün taraf ülke temsilcilerinin iştirakiyle tesis edilen Çalışma Grubu (Pan-Euro-Mediterranean Working Group), Pan-Avrupa –Akdeniz Menşe Kuralları Menşe Protokolünü[3]
hazırlamış ve bu Protokol, 2003 yılında Palermo’da yapılan 3’üncü Avrupa-Akdeniz Ticaret Bakanları Konferansı’nda onaylanmıştır.
 
 
 
            Bu suretle, Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonuna (PAMK) taraf olan ülkeler (AB-25, EFTA ülkeleri, Türkiye[4], Bulgaristan ve Romanya) arasında başlangıç tarihi 1 Ocak 1997’ye dayanan menşe kümülasyonunun genişletilerek ve geliştirilerek, Barselona Sürecine taraf olan Akdeniz ülkelerinin de (Mağrip ve Maşrık ülkeleri ile İsrail) menşe kümülasyonuna dahil olması amaçlanmış ve bunun için esasen PAMK ile belirlenen ilkelere dayanan Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK) Sistemi ortaya konmuştur.
 
            Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonunun Akdeniz ülkelerini kapsayacak şekilde genişletilmesinin, dolayısıyla daha geniş bir coğrafyada (42 ülke) STA ağı ve bu kapsamda menşe kümülasyonunun tesis edilmesinin;
 
-         Taraf ülke müteşebbislerinin bölge içinde daha fazla yatırımda bulunmalarını teşvik edeceği, Çalışma Grubunun 2001 yılındaki istikşafi toplantısında AB yetkilileri tarafından Akdeniz ülkelerine ifade edildiği üzere, sermayenin üçüncü ülkelere ihracı yerine bölge içinde dolaşması yolunda daha güçlü saikın ortaya çıkacağı,
 
-         Bütün taraf ülkeler arasında iktisadi işbirliğini geliştireceği ve ticareti artıracağı,
 
-         Taraf ülkelerin menşeli girdi ve ürün temin etmeleri imkanlarını artıracağı,
 
-         Üreticilerin, 42 ülkenin taraf olduğu bir serbest ticaret alanında faaliyetlerini organize etmek suretiyle, ölçek ekonomilerine ulaşmalarını sağlayacağı,
 
öngörülmektedir.
 
            PAAMK’nun, 2006 yılından itibaren, söz konusu menşe kümülasyonunun yürürlüğe konulmasına dair şartları yerine getirmiş ülkeler arasında yürürlüğe girmesi öngörülmektedir. Bu itibarla, önümüzdeki dönemde, PAMK’ndan değil, PAAMK’nundan bahsedilecektir. PAAMK’nun işleyişi ile bu kapsamda ortaya çıkan meseleleri görüşmek üzere, “Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kuralları Çalışma Grubu” tesis edilmiş olup, AB Komisyonu temsilcisinin başkanlığında yılda iki defa düzenli olarak toplanması kararlaştırılan söz konusu Çalışma Grubu, 2004 yılından bu yana dört kez toplanmıştır.
 
 
III- Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu Kuralları
 
            PAAMK’na; Türkiye, AB ülkeleri, EFTA ülkeleri, Romanya ve Bulgaristan ile Barselona Sürecine taraf Akdeniz ülkeleri (Maşrık ülkeleri ve Mağrip ülkeleri ile İsrail) ve Faroe Adaları dahil bulunmaktadır.
 
            Menşe kümülasyonunun tedricen oluşturulması, başka bir ifadeyle, STA ağını tamamlamış en az üç ülke arasında menşe kümülasyonun işlemeye başlaması (değişken geometri) ve menşeli ürünlerin imalatında kullanılan menşesiz (üçüncü ülke menşeli) girdilere ait “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması” kaidesi Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonunun temel ilkeleri olarak tespit edilmiştir. Ayrıca, menşe ispat belgesi olarak EUR-MED Dolaşım Sertifikası ihdas edilmiştir.
 
         
 
 
 
           Değişken Geometri
 
            Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu, Pan-Avrupa-Akdeniz menşe kurallarını içeren serbest ticaret anlaşmaları akdetmiş ülkeler arasında çapraz menşe kümülasyonunun[5] tesis edilmesini öngörmektedir. Değişken geometri kuralı, çapraz menşe kümülasyonunun yürürlüğe girmesi için sisteme taraf “bütün ülkeler”in STA ağını tamamlamış olmalarını şart koşmamakta olup, en az üç ülkenin aralarındaki STA ağını tamamlamaları halinde, bu ülkeler bakımından Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonunun işlemeye başlamasına imkan tanımaktadır. Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu kapsamındaki çapraz menşe kümülasyonu ise taraf ülkelerin aralarındaki STA ağını büyük ölçüde tamamlamalarını takiben yürürlüğe konulmuştur.
 
 
           Gümrük Vergilerinde Geri Ödemenin Veya Muafiyetin Yasaklanması
 
            Menşe kümülasyonu (PAAMK) kapsamındaki ticarette taraf ülkeler, ihraç ettikleri menşeli ürünlerinin imalatında kullandıkları menşesiz (üçüncü ülke menşeli) girdilerine ait “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması (No Drawback Rule)” kaidesine riayet edeceklerdir. Bununla beraber, PAAMK; PAMK’ndan farklı olarak, “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması “ kaidesinin her şart altında istisnasız olarak tatbik edilmesini amir değildir.
 
1-     Bu meyanda, menşe kümülasyonu kapsamındaki ticarette, sadece Mağrip ve Maşrık ülkelerine münhasır olmak üzere, bu ülkelere; menşeli ürünlerin imalatında kullandıkları; 25 ila 49 ve 64 ila 97’nci fasıllar kapsamı üçüncü ülke menşeli girdilere ait ithalat vergilerinin %5’inden yukarısını, 50 ila 63’üncü fasıllar kapsamı üçüncü ülke girdilerine ait ithalat vergilerinin ise %10’undan yukarısını, 31 Aralık 2009 tarihine kadar iade etmeleri (kısmi iade-Partial Drawback[6]) hususunda geçici istisna tanınmıştır. Bu husus Mağrip ve Maşrık Model Protokollerinin 15/7’nci Maddesinde düzenlenmektedir.
 
Menşe kümülasyonu kapsamındaki ticarette, menşeli ürünün imalatında kullanılan üçüncü ülke girdilerine ait “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması “ kuralına ilişkin bahse konu geçici istisna, sisteme taraf diğer ülkeler olan Türkiye, AB, EFTA ülkeleri, Romanya ve Bulgaristan ile İsrail ve Faroe Adaları açısından ise geçerli değildir. Başka bir ifadeyle, Mağrip ve Maşrık ülkeleri haricinde, diğer ülkeler “kısmi iade” istisnasından istifade edemeyeceklerdir.
 
      Misal olarak, Türkiye-Fas-İsviçre arasındaki tercihli ticarette (diagonal trade), tarafların birbirlerine ihraç edecekleri menşeli ürünlerin imalatında menşesiz girdi kullanmaları halinde, Türkiye ve İsviçre’nin bu girdilere ait ithalat vergilerini ihraç aşamasında tam olarak tahsil etmeleri gerekmekte, buna mukabil, Fas, kendisine tanınan ve 31 Aralık 2009 tarihine kadar uygulanacak kısmi iade istisnası uyarınca, nihai mamulün imalatında kullandığı üçüncü ülke menşeli girdilere ait ithalat vergilerinin %5 veya %10’undan yukarısını ihracatçısına iade edebilme imkanına sahip bulunmaktadır.
 
      Mağrip ve Maşrık ülkelerine, menşeli ürünlerin imalatında kullandıkları “gümrük vergilerinde iadenin yasaklanması” kuralında tanınan geçici istisnanın temel iktisadi sebebi, söz konusu ülkelerin gümrük vergisi hadlerinin diğer PAAMK tarafı ülkelere nazaran oldukça yüksek olması gerçeğidir. Misal olarak İsviçre’nin imal ettiği menşeli mamulde kullandığı menşesiz girdilere ait gümrük vergisi %5 iken, aynı ürünün Fas’ta imal edildiği halde kullanılan aynı menşesiz girdilere ilişkin gümrük vergisi %50 seviyelerine çıkabilmektedir.
 
2-     Diğer taraftan, PAAMK sistemine dahil başka ülke/ülkelerle menşe kümülasyonu tatbik edilmediği halllerde, PAAMK’na taraf bir ülkenin, Mağrip ve Maşrık ülkelerinden biri ile yapacağı ikili ticarette (ikili menşe kümülasyonu), menşeli mamulün imalatında kullanacağı üçüncü ülke girdilerine ait gümrük vergilerini tamamen iade edebilmeleri mümkündür. Başka bir ifadeyle, salt ikili ticarette “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması” kaidesi uygulanmamaktadır. Bu husus Mağrip ve Maşrık Model Protokollerinin 15/6’ncı Maddesinde düzenlenmektedir.
 
         Ancak, PAAMK sistemindeki bir başka ülkeye ihraç edilmek istenmesi halinde söz konusu menşeli ürünlerin menşe kümülasyonundan yararlanması mümkün bulunmamaktadır. Bu itibarla, Mağrip ve Maşrık ülkeleri ile yapılacak bu kapsamdaki ticarette, menşeli ürünlerin, PAAMK sistemine dahil bir başka ülkeye ihracının amaçlanmadığı, salt ikili ticaret yapan ülkelerin pazarında tüketilmesinin hedeflendiği hallerde başurulması yerinde olacaktır.
 
3-     Mağrip ülkelerinin birbirleri ile akdettikleri serbest ticaret anlaşmalarının menşe protokolleri tam menşe kümülasyonuna ilikin hükümler de içermekte olup, söz konusu menşe kümülasyonuna PAAMK Mağrip Model Protokolü’nün 3 (4a) ve 4 (4a) maddesinin hükümlerinde yer verilmektedir. Bununla birlikte, Mağrip ülkeleri arasındaki tam kümülasyon, temel ilke olan “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması” kuralını içermediğinden, söz konusu tam menşe kümülasyonu kurallarına göre menşe kazanmış ürünler, PAAMK sistemine taraf diğer ülkelere, PAAMK’ndan yararlanarak ihraç edilemez. Başka bir ifadeyle, PAAMK’na dahil bir ülkenin Mağrip ülkeleriyle tam menşe kümülasyonu kurallarına göre tercihli ticaret yapması halinde, bu kapsamda menşe kazanacak ürünler, bir başka taraf ülkeye menşe kümülasyonu kapsamında ihraç edilemeyecektir.
4-     PAAMK kuraları; Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu ülkeleri (Türkiye, AB, EFTA, Romanya ve Bulgaristan) ile İsrail ve Faroe Adaları açısından; gerek aralarındaki tercihli ticarette gerekse Mağrip ve Maşrık ülkeleriyle çapraz menşe kümülasyonu (PAAMK) çerçevesindeki tercihli ticarette, menşeli ürünlerin imalatında kullandıkları üçüncü ülke girdilerine ait “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması” kaidesinin her zaman geçerli olmasını hükme bağlamaktadır.
 
Menşe İspat Belgeleri
 
            Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu kapsamında menşe ispat belgeleri olarak;
 
1)      EUR-MED Dolaşım Sertifikası veya “EUR-MED fatura beyanı” ile
2)      EUR.1 Dolaşım Sertifikası veya fatura beyanı”
ihdas edilmektedir.
 
            PAAMMK kuralları; nihai ürünün tercihli menşe kazanmasında, Mağrip ve Maşrık ülkeleri, İsrail ve Faroe Adalarıyla menşe kümülasyonunun tatbik edildiği/edileceği hallerde sadece EUR-MED menşe belgesinin tanzim edilmesi hükmünü amirdir. Misal olarak, Türkiye İsviçre’den ithal ettiği menşeli girdiyi işleyerek, PAAMK çerçevesinde Fas’a ihraç edecek ise söz konusu girdinin EUR-MED menşe belgesi refakatinde ithal edilmiş olması ve Türkiye’nin anılan girdinin işlenmesinden elde ettiği nihai ürünü EUR-MED menşe belgesi refakatinde Fas’a ihraç etmesi gerekmektedir.
 
            Buna mukabil, PAAMK çerçevesinde, çapraz menşe kümülasyonuna başvurulmadığı hallerde, başka bir ifadeyle, PAAMK’na taraf bir başka ülke ile menşe kümülasyonunun tatbik edilmediği/edilmeyeceği ve “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması” hükmünün uygulanmayacağı hallerde, sadece EUR.1 menşe belgesi düzenlenecektir. Bu itibarla, EUR.1 Menşe Belgesi, PAAMK’na taraf ülkelerden birinin Maşrık veya Mağrip ülkelerinden biri ile ikili menşe kümülasyonu veya Mağrip ülkeleriyle tam menşe kümülasyonu çerçevesindeki tercihli ticaretinde zorunlu olarak düzenlenecektir.
 
Pan-Avrupa-Menşe Kümülasyonu ülkelerinin (AB, EFTA, Türkiye, Bulgaristan ve Romanya) kendi aralarında yapacakları tercihli ticarette, Mağrip ve Maşrık ülkeleri, İsrail ve Faroe Adalarıyla menşe kümülasyonunun tatbik edilmediği/edilmeyeceği hallerde EUR.1 veya EUR-MED menşe belgelerinden biri tercihen kullanılabilir. Ancak, evvelce de ifade edildiği üzere, tercihli ticarette, Mağrip ve Maşrık ülkeleri ile İsrail ve Faroe Adalarıyla menşe kümülasyonu söz konusu ise sadece EUR-MED menşe belgesi tanzim edilecektir.
 
Misal olarak, İsviçre-Türkiye-Bulgaristan arasındaki tercihli ticarette (diagonal trade) EUR.1 veya EUR-MED menşe belgelerinden birinin kullanılması mümkündür. Ancak, sözkonusu tercihli ticarette, menşe kümülasyonuna Tunus’un da dahil olması halinde, sadece EUR-MED menşe belgesi düzenlenecektir.
 
Toplam kıymeti 6.000 Euro’yu aşmayan veya onaylanmış ihracatçılar tarafından gerçekleştirilecek sevkıyatlar için, EUR-MED menşe belgesi yerine, “EUR-MED fatura beyanı”, EUR.1 menşe belgesi yerine ise “fatura beyanı” düzenlenebilecektir.
 
 
          PAAMK kapsamında Tercihli Rejim ve Mamule Menşe Kazandırıcı İşçilik ve İşlemler
 
            Malumları olduğu üzere, PAAMK kapsamındaki tercihli ticaret; taraf ülkelerin aralarında akdettikleri ikili veya çok taraflı, STA’ların ana metninde veya Protokol yahut eklerinde düzenlenen ticari tavizler ile anılan Anlaşmaların ekini teşkil eden ve PAAMK’na uygun olarak hazırlanmış Menşe Protokolleri ile eklerinde ortaya konan menşe kriterlerine (tercihli menşe kuralları) göre işlemektedir. Dolayısıyla, söz konusu ticari tavizlere, Menşe Protokolleri ile eklerinde ortaya konan menşe kriterleri uyarınca tercihli menşe kazanmış ürünler tabi olmaktadır.
 
            Bu çerçevede, STA’ların öngördüğü tercihli rejimin DTÖ kuralları ve bu kapsamda Bölgesel Ticaret Anlaşmalarına dair kurallar ile GATT XXIV’üncü Madde hükümlerine uygun olması ve menşeli ürünlerin ya tamamen elde edilmiş olması veya menşeli ürünlerin imalatında kullanılan üçüncü ülke menşeli girdilerin yeterli işçilik ve işleme uğramış olması gerekmektedir. İmal edilen ürünlerin hangi hallerde tercihli menşe kazanacağına dair hükümler Menşe Protokollerinin 2, 5 ve 6’ncı Maddelerinde düzenlenmekte olup, pozisyon itibariyle, her bir ürüne ilişkin spesifik menşe kriterleri anılan Protokollerin II sayılı Ek’inde düzenlenmektedir.
 
            PAAMK Menşe Protokollerinin 3 ve 4’üncü maddeleri, taraf ülkeler arasındaki tercihli ticarette çapraz menşe kümülasyonunun işlemesine imkan tanımaktadır. Bu itibarla, menşeli ürünün imalatında kullanılan PAAMK tarafı ülkeler menşeli girdiler de menşe kazandırıcı işçilik ve işlemler çerçevesinde dikkate alınmakta, dolayısıyla, menşeli girdilerin yeterli işçilik ve işleme tabi kılınması gerekmemekte olup, ürünün nihai imalatçı/ihracatçı ülke menşei kazanması için menşeli girdilerin PAAMK menşe protokollerinin 7’nci maddesinde sayılan “yetersiz işçilik ve işlemler”in ötesinde işleme tabi tutulmuş olması yeterlidir.
 
            Misal olarak, 87’nci fasıl kapsamı motorlu taşıtlara dair menşe kuralı; ürünün imalatında kullanılan üçüncü ülke menşeli girdilerin kıymetinin söz konusu ürünün fabrika çıkış fiyatının %40’ını geçmemesini öngörmektedir. Bu durumda, Türkiye; otomobilin imalatında; girdilerin PAAMK kapsamında %30’unu İsviçre’den, %20’sini Bulgaristan’dan temin etmesi ve %10’da kendi katma değerini (Türkiye’de yapılan işçilik ve işlemin yetersiz işlemlerin ötesinde olduğu varsayılmaktadır) ilave etmesi ve ürünün %40 değerini teşkil eden girdiyi de Çin’den tedarik etmesi halinde, elde ettiği otomobili tercihli rejim kapsamında Fas’a ihraç edebilecektir. Bu örnekte, imal edilen otomobilin menşeli olarak addedilmesi için fabrika çıkış fiyatının azami %40’ı değerinde üçüncü ülke menşeli girdi kullanılması kuralına riayet edilmiş olup, çapraz menşe kümülasyonu, menşeli katma değerlerin birleştirilmesine imkan tanıdığından, otomobile menşe kazandırıcı işlem olarak İsviçre, Bulgaristan ve Türkiye’nin katma değerleri toplanacak ve ürün Türkiye menşeli olarak Fas’a ihraç edilecektir.
 
            Türkiye’nin otomobilin imalatında gerçekleştirdiği işçilik ve işlem PAAMK kurallarına göre, yetersiz işlem veya işçilik niteliğinde ise, Fas’a ihraç edilecek otomobilin tercihli menşeinin tespitinde, en büyük katkıyı yapan menşeli girdi dikkate alınacaktır. Bu durumda, otomobilin imalatında %30 ile en yüksek katma değer İsviçre’ye ait olduğundan, Türkiye, otomobili Fas’a İsviçre menşeli olarak ihraç edecektir.
 
            EUR-MED Dolaşım Sertifikasının 7 No.lu Hanesi
 
            İhraç edilecek nihai ürün, PAAMK’na taraf sadece tek bir ülkede gerçekleştirilen işçilik ve işlem neticesinde menşe kazanmış ise tanzim edilecek EUR-MED menşe belgesine “No cumulation applied.” ibaresi derç edilecektir. Buna mukabil, ihraç edilecek nihai ürünün tercihli menşe kazanmasında, PAAMK’na dahil başka ülke/ülkelerle menşe kümülasyonu tatbik edilmiş ise tanzim edilecek EUR-MED menşe belgesine “Cumulation applied with ….” ibaresi derç edilecek ve söz konusu ülkelerin adı yazılacaktır. Yukarıda verilen Türkiye-otomobil örneğini dikkate alırsak, Türkiye’nin Fas’a ihraç edeceği söz konusu otomobil için tanzil edilecek EUR-MED menşe belgesinin 7 No.lu hanesine; “Cumulation applied with CH (İsviçre) and BG (Bulgaristan).” ibaresi derç edilecektir.
 
            Taraf Ülkeler Arasında PAAMK’nun Yürürlüğe Girmesi
 
            Akdettikleri STA’ların eki menşe protokollerinin PAAMK’na uygun olması taraflar arasında çapraz menşe kümülasyonunu (PAAMK) otomatik olarak tesis etmemektedir. Bunun için Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kuralları Çalışma Grubu Çalışma Usullerinin 7’inci Maddesi uyarınca, ilgili tarafların AB Komisyonuna bildirimde (Letter of Notification) bulunmaları ve Çalışma Grubu’nun menşe kümülasyonunun uygulanacağı tarihi teyit etmesi ve bu bilginin Avrupa Toplulukları Resmi Gazetesi’nde (ATRG) yayımlanması gerekmektedir. Bu konuda ilk bildirim (notice) ATRG’nin 25 Ocak 2006 tarihli ve C 18 sayılı nüshasında yayımlanacaktır.
 
            Türkiye ile Fas ve Tunus’un PAAMK’na dahil olabilmeleri için AB Komisyonuna sırasıyla 22 Aralık 2005 ve 23 Aralık 2005 tarihli Bildirim Mektupları gönderilmiştir. Tarafların PAAMK’na (çapraz menşe kümülasyonu) fiilen dahil olmalarını takiben, bu kapsamdaki ticarette EUR-MED menşe belgesi düzenlenecektir.
 
            Türkiye-AB AKÇT STA’sı ile temel tarım ve balıkçılık ürünlerinde tercihli rejime ilişkin 1/98 sayılı Türkiye-AB Ortaklık Konseyi Kararı eki Menşe Protokolleri ile Romanya, İsrail, Bulgaristan ve EFTA STA’larımızın eki Menşe Protokollerinin PAAMK’na uygun olarak tadil edilmesine dair süreç halen devam etmekte olup, bu prosedürün tamamlanmasını takiben, taraflar arasında yürürlüğe giren PAAMK’na uygun yeni menşe protokolleri hususunda da AB Komisyonuna bildirimde bulunulacaktır. Öte yandan, Suriye ve Mısır ile imzalanan STA’ların eki Menşe Protokolleri PAAMK’na uygun olarak düzenlenmiştir.
 
            Ülkemizin Filistin ile akdettiği STA’nın eki Menşe Protokolü ise ikili menşe kümülasyonu çerçevesinde düzenlenmiş olup, söz konusu Protokolün 14/1 ‘inci Maddesi uyarınca, iki ülke arasındaki tercihli ticarete konu ürünlerin imalatında kullanılan menşesiz girdiler açısından “gümrük vergilerinde geri ödemenin veya muafiyetin yasaklanması” kuralı uygulanmaktadır. Menşe Dolaşım Sertifikası olarak EUR.1 Menşe Belgesi düzenlenmektedir. Anılan STA’nın eki menşe protokolünün PAAMK’na uygun olarak tadil edilmesine ilişkin prosedür henüz başlatılmamıştır.
 
  
NOT:1) Yukarıda yer alan 2005/2 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kapsamındaki Telafi Edici Vergi Uygulamalarına İlişkin Genelge’nin değişiklik yapılmış son şekli Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 01.03.2006 tarih 0120001231 ve 08.11.2006 tarih 0120006782  sayılı yazılarına göre güncellenmiştir.
         2) Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi’ndeki gelişmeler hakkındaki Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın talimatları aşağıda yer almaktadır.
     
         *Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi’ndeki gelişmeler hakkındaki Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 12.09. 2006 tarih ve 0120005543 sayılı talimatı.
 
          “Bilindiği üzere; Türkiye, Avrupa Topluluğu’na üye ülkeler, EFTA ülkeleri, Romanya, Bulgaristan ile Barselona Sürecine taraf Akdeniz ülkeleri (Fas, Tunus, Cezayir, Filistin, Suriye, Lübnan, Ürdün, Mısır ve İsrail) ve Faroe Adaları’nın dahil olduğu Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi tamamlanmış ve bu yılın başından itibaren söz konusu Kümülasyonun yürürlüğe konulmasına ilişkin şartları yerine getirmiş ülkeler arasında uygulamaya başlanması öngörülmüştür.
 
      Bu çerçevede;
      I- Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK) Sistemi kapsamında sisteme taraf ülkeler arasında çapraz menşe kümülasyonunun uygulanmasına imkan sağlayan menşe protokollerinin yürürlüğe girişine dair dördüncü AB Komisyonu Bildirimi AB Resmi Gazetesi’nin 10 Ağustos 2006 tarihli ve C 187 sayılı nüshasında yayımlanmış bulunmaktadır.
      Söz konusu bildirimin incelenmesinden de görüleceği üzere;
      a) “Türkiye, Romanya ve İsrail” arasındaki tercihli ticarette 1 Mart 2006 tarihinden itibaren,
      b) 1/95 sayılı Türkiye-AT Ortaklık Konseyi Kararı kapsamındaki eşya, bir başka ifade ile serbest dolaşımda bulunan eşya (“işlenmiş tarım ürünleri” ile “Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ürünleri hariç sanayi malları”) bakımından, Türkiye, Fas ve AB” ile “Türkiye, İsrail ve AB” arasındaki tercihli ticarette 27 Temmuz 2006 tarihinden itibaren,
 
       PAAMK Sistemi kapsamında çapraz menşe kümülasyonunun uygulandığı hususları tespit edilmektedir. Dolayısıyla; bu kapsamdaki firmalar, “PAAMK Sistemi’ne İlişkin Not”ta belirtilen esaslar çerçevesinde, anılan Sistemden yararlanabileceklerdir.
 
       II- PAAMK Sistemi kapsamında ülkemizin akdettiği serbest ticaret anlaşmalarının eki menşe protokollerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar T.C. Resmi Gazetesi’nin 20/07/2005 tarihli ve 25881 sayılı nüshasında yayımlanan “Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik” ile düzenlenmektedir. Anılan Yönetmelik, Türkiye ile Fas Arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması eki III sayılı Protokol (Menşe Protokolü) için 29/12/2005 tarihli ve 26038 sayılı T.C. Resmi Gazetesi’nde yayımlanan Yönetmelikle tadil edilmiştir. Bu çerçevede, 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren ihracatçılarımızın Fas’a EUR.1 veya EUR-MED menşe belgesi ile menşeli ürün ihraç etmeleri mümkün bulunmaktadır.
 
         Bilindiği üzere, 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren uygulamaya konulan 1/2005 sayılı Fas-AB Ortaklık Konseyi Kararı çerçevesinde Türkiye menşeli kumaştan mamul belirli hazır giyim eşyasının AB’ne “EUR.1 (Derogation – 1/2005)” menşe belgesi refakatinde Fas menşeli olarak ihraç edilmesi hususunda Fas’a tanınan geçici istisna Türkiye, Fas ve AB arasındaki tercihli ticarette çapraz menşe kümülasyonunun tesis edilmesi nedeniyle 27 Temmuz 2006 tarihinden itibaren yürürlükten kalkmıştır.
 
         Bu itibarla, söz konusu geçici istisnadan yararlanmak amacıyla ülkemizden EUR.1 menşe belgesi refakatinde 27 Temmuz 2006 tarihinden önce ihraç edilmiş kumaşlardan imal edilen ve AB’ne ihraç tarihi 27 Temmuz 2006 veya daha sonraki bir tarih olan nihai ürünlerin menşe kümülasyonu (PAAMK) kapsamında, diğer bir ifadeyle EUR-MED menşe belgesi refakatinde AB’ne ihraç edilmeleri gerektiğinden, ihracatçılarımızın söz konusu kumaşlar için düzenlenmiş olan EUR.1 menşe belgelerini EUR-MED menşe belgeleri ile değiştirmeleri gerekmektedir.
 
          Esasen, 27 Temmuz 2006 tarihinden evvel veya sonra EUR.1 menşe belgesi refakatinde Fas’a ihraç edilmiş olan kumaş dahil ülkemiz menşeli eşya aynen veya işlenerek Fas’tan AB’ne ihraç edilecek ise anılan eşya için düzenlenen EUR.1 menşe belgesinin EURMED menşe belgesi ile değiştirilmesi lazım gelmektedir. Aksi halde; söz konusu eşya, çapraz menşe kümülasyonu imkanlarından istifade edemeyecek, bir başka deyişle Fas’ın AB’ne ihracatında menşesiz olarak kabul edilecektir. Zira, Akdeniz ülkeleriyle tercihli ticarette EUR.1 dolaşım sertifikası sadece ikili menşe kümülasyonuna imkan sağlamaktadır. Bu kapsamda, ihracatçılarımızın, Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmeliğin 24’üncü Maddesinin (b) bendi uyarınca EUR-MED menşe belgesi müracaatında bulunmaları uygun olacaktır.
 
          Bu bölümde (II nci Bölüm) yer alan açıklamalar bilgi amaçlı olup, Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmeliğin uygulanması, bu cümleden olarak menşe ispat belgelerinin incelenmesi ve vize edilmesi hususunda yetkili ve sorumlu makam Gümrük Müsteşarlığı olduğu cihetle, firmalarımızın bu konudaki bilgi taleplerini ve Ticaret veya Ticaret ve Sanayi Odalarında EUR-MED menşe belgesi müracaatında yaşadıkları sorunları Gümrük Müsteşarlığı(AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü)’na iletmelerinde fayda görülmektedir.
 
           III- Bilindiği üzere; Türkiye ile AB arasında 1/95 sayılı OKK ile tesis edilen Gümrük Birliği alanında serbest dolaşımda bulunan eşyanın (“işlenmiş tarım ürünleri” ile “Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ürünleri hariç sanayi malları”) tercihli menşe statüsü “tedarikçi beyanı” ile tevsik edilmektedir.
 
            Menşe Kümülasyonunun uygulanması çerçevesinde, Gümrük Müsteşarlığınca;
    1- Türkiye-AT Gümrük İşbirliği Komitesi’nin 1/2006 Sayılı Kararı’na ilişkin “Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliği’nin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar” Resmi Gazete’de yayımlanıncaya kadar, anılan Karar’ın tedarikçi beyanına ilişkin hükümlerinin Gümrük Müsteşarlığı Makamından alınan 13/3/2006 tarih ve 66 sayılı Onay çerçevesinde (mutatis mutandis) uygulanması,
 
    2- Avrupa Birliği’nden ATR. dolaşım belgesi eşliğinde ithal edilen eşyanın PAAMK Sistemi hükümlerinden yararlanmak üzere İsrail veya Fas’a aynı halde veya Kümülasyona tabi tutularak (işlenerek) ihraç edilmesi esnasında EUR-MED menşe belgesi düzenlenmesinde bir kanıt olarak sunulan tedarikçi beyanlarında, 1/2006 Sayılı GİK Kararı’nın V veya VI sayılı eklerinde yer alan beyanın aranması,
 
    3- Gümrük Müsteşarlığı Makamından alınan 13/3/2006 tarih ve 66 sayılı Onay’da öngörülmediğinden, Gümrük Birliği kapsamında yer alan AB menşeli eşyaların İsrail veya Fas üzerinden tercihli menşe ispat belgeleri eşliğinde ülkemize ithal edilmesi halinde, üzerinde AB menşeli olduğu belirtilen İsrail veya Fas makamları tarafından düzenlenen EUR.1 veya EUR.MED dolaşım belgelerinin 1/2006 Sayılı GİK Kararı’na ilişkin “Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliği’nin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar” Resmi Gazete’de yayımlanıncaya kadar teminata bağlanması öngörülmektedir.
 
          Bununla beraber, Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu çerçevesindeki tercihli ticarette, diğer bir ifadeyle, EUR.1 menşe belgesi müracaatında 1/1999 sayılı GİK Kararı’nın eki tedarikçi beyanları (18/9/1999 tarihli ve 23820 sayılı T.C. Resmi Gazetesi’nde yayımlanan Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Serbest Dolaşımda Bulunan Eşyanın Tercihli Menşe Statüsünün Kanıtlanmasına Dair Yönetmeliğin I ve II nolu Eklerinde yer alan tedarikçi beyanları), 1/2006 sayılı GİK Kararı’nın yürürlüğe girişinden itibaren bir yıl süreyle kullanılmaya devam edilebilecektir.
 
 
 
 
       *Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK) Sistemi kapsamında Tunus ile ilgili gelişmeler hakkındaki Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 25.09.2006 tarih ve 0120005821 sayılı talimatı.
 
 
 
         “Bilindiği üzere; Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK) Sistemi ve Serbest Bölgelere gerçekleştirilen ihracata ilişkin hükümlerin de yer aldığı 7/8/2006 tarihli ve 2006/10886 sayılı “Dahilde İşleme Rejimi Kararında Değişiklik Yapılması Hakkında Karar” 23/09/2006 tarihli ve 26298 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. (Ek.1)
 
          Diğer taraftan; Müsteşarlığımız Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü’nden alınan 21/09/2006 tarihli ve 430001176 sayılı yazıda özetle, PAAMK Sistemi kapsamında Tunus ile ilgili gelişmeler hakkında bilgi verilmiş ve bu yazı kapsamında belirtilen hususların ihracatçılarımıza duyurulması istenmiştir.
 
          Bu çerçevede, İlgi (b)’de (12.09.2006 tarih 0120005543) kayıtlı yazımızda da belirtildiği üzere;
 
          a) “Türkiye, Romanya ve İsrail” arasındaki tercihli ticarette 1 Mart 2006 tarihinden itibaren,
          b) 1/95 sayılı Türkiye-AT Ortaklık Konseyi Kararı kapsamındaki eşya, bir başka ifade ile serbest dolaşımda bulunan eşya (“işlenmiş tarım ürünleri” ile “Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ürünleri hariç sanayi malları”) bakımından, Türkiye, Fas ve AB” ile “Türkiye, İsrail ve AB” arasındaki tercihli ticarette 27 Temmuz 2006 tarihinden itibaren,
 
PAAMK Sistemi kapsamında çapraz menşe kümülasyonunun uygulanması sözkonusu olmuştur.
 
          Bu defa; PAAMK Sistemi kapsamında sisteme taraf ülkeler arasında çapraz menşe kümülasyonunun uygulanmasına imkan sağlayan menşe protokollerinin yürürlüğe girişine dair ekte bir sureti gönderilen beşinci AB Komisyonu Bildirimi, AB Resmi Gazetesi’nin 13 Eylül 2006 tarihli ve C 220 sayılı nüshasında yayımlanmış bulunmaktadır (EK.2). Söz konusu bildirimin incelenmesinden de görüleceği üzere; 1/95 sayılı Türkiye – AT Ortaklık Konseyi Kararı kapsamındaki eşya, bir başka ifade ile serbest dolaşımda bulunan eşya (“işlenmiş tarım ürünleri” ile “Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ürünleri hariç sanayi malları”) bakımından, “Türkiye, Tunus ve AB” arasındaki tercihli ticarette 1 Ağustos 2006 tarihinden itibaren PAAMK Sistemi kapsamında çapraz menşe kümülasyonunun uygulanması söz konusudur. Bu kapsamda; PAAMK Sisteminin Tunus’ta yerleşik firmalara sağladığı imkanlara yönelik bilgi notu ilişiktedir (EK.3).
 
           Diğer taraftan, PAAMK Sistemi kapsamında ülkemizden Tunus, Fas, Romanya ve İsrail’e yapılacak hammadde ve ara malı ihracatında firmalarımızın EUR.1 Dolaşım Belgesi yerine EUR-MED Dolaşım Belgesi düzenleme yoluna gitmelerinin; EUR-MED Dolaşım Belgesinin de, bu belge eşliğinde ihraç edilen maddelerin söz konusu ülkelerde menşe kümülasyonu kapsamında işlenmesini müteakip elde edilecek nihai ürünün tercihli ticaret kapsamında başka bir PAAMK ülkesine yeniden ihraç edilmesine olanak sağlayacağının ve konuya ilişkin olarak Gümrük Müsteşarlığı’nca hazırlanan ve detaylı bilgiler içeren bilgi notunun www.gumruk.gov.tr (duyurular bölümünde) yer aldığının tüm ihracatçı firmalarımıza hatırlatılmasında Müsteşarlığımızca fayda mülahaza edilmiştir.”
 
 EKLER :
 
 
      *Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi’ndeki gelişmeler hakkındaki Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 28.09. 2006 tarih ve 0120005935 sayılı talimatı.
    
 
      Türkiye ve Avrupa Topluluğu arasında oluşturulan Gümrük Birliği’nin uygulanması amacıyla, Türkiye veya Avrupa Topluluğu’nda serbest dolaşımda bulunan eşyanın ticareti ile Gümrük Birliği taraflarının üçüncü ülkeler üzerinden yaptıkları ticaret ile ilgili gümrük işlemlerine ilişkin usul ve esasları kapsayan ve    Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın yukarıda yer alan 25/9/2006 tarihli ve 0120005821 sayılı talimatlarının III üncü Bölümünde de bahsi geçen, Türkiye – AT Gümrük İşbirliği Komitesi’nin 1/2006 Sayılı Kararına İlişkin 23/08/2006 tarihli ve 2006/10895 sayılı  Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliği’nin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar, 28/09/2006 tarihli ve 26303 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
      * Bulgaristan ve Romanya’nın 1 Ocak 2007 tarihinde AB’ye üye olması ve Suriye ile yapılan anlaşmaya ilişkin Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 29.12. 2006 tarih ve 0120008201 sayılı talimatı.
 
        
İlgi:1/3/2006 tarihli ve 0120001231 sayılı yazımız.
       Bilindiği üzere; Bulgaristan ve Romanya’nın 1 Ocak 2007 tarihinde AB’ye üye olması öngörüldüğünden, bu ülkelerle akdedilmiş olan ve ülkemiz ile AB arasındaki ahdi düzenlemelere tabi olacak nitelikteki ikili anlaşmaların feshedilmesi söz konusudur.
            Bu çerçevede; 1 Ocak 2007 tarihinden itibaren, diğer AT’a üye ülkelere yapılan ihracatta olduğu gibi Bulgaristan ve Romanya’ya, sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin ihracatında A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde; tarım ürünleri ve AKÇT Anlaşması kapsamı ürünlerin ihracatında ise menşe ispat belgeleri eşliğinde ihracatın yapılması gerekliliğinin hatırlatılmasında fayda mülahaza edilmiştir.
            Diğer taraftan; “Türkiye Cumhuriyeti ile Suriye Arap Cumhuriyeti arasında Serbest Ticaret Alanı Tesis Eden Ortaklık Anlaşması” 3/10/2006 tarihli ve 2006/11044 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanarak 6/11/2006 tarihli ve 26338 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Ayrıca, mezkur Anlaşma eki Protokol II’nin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenleyen “Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yürürlüğü “1/1/2007” tarihi olmak üzere, 19/12/2006 tarihli ve 26381 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olup, mezkur Anlaşma’nın yürürlüğe girmesi için gerekli iç onay prosedürleri tamamlanmış bulunmaktadır.
            Anılan Anlaşma’nın 49 uncu maddesi, “tarafların ulusal mevzuatlarında öngörülen bütün gereklerin yerine getirildiğini bildiren yazılı bildirimin yapılmasını takip eden ikinci ayın birinci günü yürürlüğe girecektir” hükmünü içerdiğinden, Anlaşma 1 Ocak 2007 tarihinde yürürlüğe girecektir.
            Bu çerçevede; Anlaşma, sanayi ürünleri ile seçilmiş bir kısım tarım ürününde pazara giriş kolaylıkları sağlamaktadır. Bu kapsamda; ülkemiz, Suriye menşeli sanayi ürünlerinin Türkiye’ye ithalinde uyguladığı gümrük vergilerini Anlaşmanın yürürlüğe girmesi ile birlikte kaldıracaktır. Suriye tarafı ise, Türkiye menşeli sanayi ürünlerinin Suriye’ye ithalinde uygulanmakta olan gümrük vergilerini, bir kısım ürünler için Anlaşma’nın yürürlüğe girdiği tarihte, farklı gruplara bölünmüş diğer ürünler için ise 3 ila 12 yıl arasında değişen indirim takvimi kapsamında tedricen sıfırlayacaktır.
            Söz konusu Anlaşma eki menşe Protokolü, Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi kapsamında kabul edilen model menşe protokolüne uygun olmakla birlikte, Suriye’nin henüz anılan sistem çerçevesinde bir başka taraf ülke ile anlaşması yürürlükte bulunmadığından, bu aşamada Suriye ile ülkemiz arasındaki ticarette ikinci bir duyuruya kadar ikili kümülasyon hükümleri geçerli olacak, anılan iki ülke dışındaki ülkeler menşeli girdiler üçüncü ülke muamelesine tabi tutulacaktır.
            Ayrıca; 1 Ocak 2007’den itibaren Anlaşma kapsamı ürünlerin EUR.1 Menşe İspat Belgesi veya Fatura Beyanı eşliğinde Suriye’ye ihracatının gerçekleştirilmesi durumunda, ilgi’de kayıtlı yazımız ekinde gönderilen 2005/2 sayılı Telafi Edici Vergi Genelgesi’nin 13 üncü maddesi hükmüne paralel olarak Telafi Edici Vergi’nin doğmayacağı hususunun hatırlatılmasına fayda görülmüştür.”denilmektedir.
                        
      * Türkiye Cumhuriyeti ile Mısır Arap Cumhuriyeti arasında Serbest Ticaret Alanı Tesis Eden Anlaşma’ya  ilişkin Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın 20.02.2007 tarih ve 0120001242 sayılı talimatı.
 
 “İlgi: a) 8/2/2007 tarihli ve 120000903 sayılı yazımız.
           b)1/3/2006 tarihli ve 120001231 sayılı yazımız.
          Bilindiği üzere; 16/12/2006 tarihli ve 26378 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kanun ile onaylanması TBMM tarafından uygun bulunan “Türkiye Cumhuriyeti ile Mısır Arap Cumhuriyeti arasında Serbest Ticaret Alanı Tesis Eden Anlaşma”nın 2007/11557 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanarak, 30/1/2007 tarihli ve 26419 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanması ile söz konusu Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için gerekli iç onay prosedürleri tamamlanmış bulunmaktadır.           
          Diğer taraftan; anılan Anlaşmanın 39 uncu maddesi, tarafların ulusal mevzuatında öngörülen bütün gereklerin yerine getirildiğini bildiren son yazılı bildirimin diplomatik kanallar vasıtasıyla ulaştığı tarihten sonraki ikinci ayın birinci günü yürürlüğe girmesi hususunu içermektedir.                 
          Bu bağlamda; Mısır tarafından iç onay süreci 30/7/2006 tarihi itibariyle tamamlanmış ve ülkemiz iç onay sürecine ilişkin bildirim Mısır Makamlarına 30/1/2007 tarihinde yapılmış olup, söz konusu Anlaşma 1 Mart 2007 tarihinde yürürlüğe girecektir.
          Ayrıca, 1 Mart 2007’den itibaren Anlaşma kapsamı ürünlerin EUR.1 Dolaşım Sertifikası veya Fatura Beyanı eşliğinde Mısır’a ihracatının gerçekleştirilmesi durumunda, İlgi(b)’de kayıtlı yazımız ekinde gönderilen 2005/2 sayılı Telafi Edici Vergi Genelgesi’nin 13 üncü maddesi hükmüne paralel olarak, Telafi Edici Vergi’nin doğmayacağı hususunun hatırlatılmasında fayda görülmüştür.”denilmektedir
 


[1] Barselona Deklarasyonu’nu; AB Konseyi Bşk, AB Komisyonu Bşk.Yrd. , AB-15 Üye Devletleri, Türkiye, Cezayir, Fas,Tunus, Mısır,Lübnan, Suriye, Ürdün, Filistin, İsrail, Malta ve Kıbrıs Rum Yönetimi imzalamışlardır. Libya, 1999 yılından bu yana Avrupa-Akdeniz Ortaklığına gözlemci statüsünde katılmaktadır.
[2] Kıbrıs Rum Yönetimi ve Malta da 2001 yılında Akdeniz Ülkeleri kapsamında yer almakla beraber, 1 Mayıs 2005 tarihinde AB üyesi olduklarından zikredilmemişlerdir.
[3] Bahse konu Protokol; Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu, Mağrip (Fas,Tunus ve Cezayir) ve Maşrık (Filistin, Suriye,Lübnan,Ürdün, Mısır) ile İsrail/Faroe Adaları Model Menşe Protokollerinden oluşmaktadır.
[4] Türkiye, Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonuna 1 Ocak 1999’dan itibaren taraf olmuştur.
[5] Menşe kümülasyonu; nihai mamulün ihraç ülkesi tercihli menşeini kazanması için asgari kural olan söz konusu mamulün imalatında kullanılan girdilerin “yeterli işçilik ve işlem”e tabi tutulması kriterine, imalatta kullanılan “menşeli girdiler” açısından yumuşama getirmektedir. Başka bir ifadeyle, nihai ihracatçı ülkenin, ithal ettiği “menşeli girdiler” üzerinde “yetersiz işçilik ve işlem”in ötesinde işlem yapmak şartıyla, imal ettiği mamule kendi menşeini kazandırmasına imkan tanımaktadır. Ayrıca, mamulün menşe kazanmasında, kullanılan menşeli girdilerin de dikkate alınmasına (menşelerin kümüle edilmesine) imkan vermektedir. Nihai mamulün imalatında kullanılan menşesiz (üçüncü ülke menşeli) girdilerin ise her halükarda asgari olarak “yeterli işçilik ve işlem”e tabi tutulması temel kriterdir.
[6] Bahse konu geçici istisna (kısmi iade) esasen Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu çerçevesinde de 2002 yılına kadar süren geçiş döneminde tatbik edilmiştir.
Kaynak:www.itkib.org.tr