E-Bülten

Sözlük

Döviz

1 $ = 3,58 TL
1 € = 4,01 TL
13831075 Ziyaretçi

DTÖ Anlaşmalarının Temel Yapısı

DTÖ Anlaşmalarının Temel Yapısı

DTÖ Anlaşmaları:

DTÖ Anlaşmaları, mal, hizmetler ve fikri mülkiyet alanlarını kapsamaktadır. Söz konusu Anlaşmalar, her alan için liberalizasyonun prensiplerini ortaya koymakta ve bazı koşullar altında izin verilen istisnaları açıklamaktadır. Anlaşmalar ayrıca, üye  ülkelerin gümrük tarifelerinin aşağıya çekilmesi ve diğer ticari engellerin kaldırılması, hizmetler pazarının açılması ve açık tutulması yönündeki bireysel taahhütlerini de içermektedir.

Anlaşmazlıların halli prosedürü ve Gelişmekte Olan Ülkelere özel ve farklı muamele uygulanmasına yönelik hükümlere de DTÖ Anlaşmalarında yer verilmektedir.

Öte yandan, Anlaşmaların ilgili hükümleri ile, üye ülkelerin yürürlüğe koydukları ticari mevzuat veya önlemler ile ilgili olarak DTÖ Sekretaryasına zorunlu bildirimlerde  bulunmalarını sağlamak ve Sekretarya tarafından ülkelerin ticaret politikaları konusunda düzenli olarak hazırlanan raporlar (TPRM raporları) yoluyla şeffaflığın sağlanması amaçlanmaktadır.

DTÖ Anlaşmaları, DTÖ'nün kuruluşu, yapısı ve işleyişine esas teşkil eden Kuruluş Anlaşmasının ekleri olarak kabul edilmiştir. DTÖ Kuruluş Anlaşması ülkemizde, 25 Şubat 1995 tarih ve 22213 sayılı mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Anlaşma metninin ekler kısmı yandaki şekilde düzenlenmiştir.

DTÖ Anlaşmaları, temel anlaşma metinleri ile bunlara ek kararlar, anlayış metinleri ve taahhüt listelerinin de dahil olduğu yaklaşık 60 kadar metni ihtiva eden karmaşık bir "külliyat" oluşturmakla birlikte, basit bir yapı çerçevesinde açıklanabilmektedir. Aşağıdaki tabloda söz konusu Anlaşmaların ana yapısı özetlenmeye çalışılmıştır:

EKLER LİSTESİ:
EK-1

EK-1A
: Mal Ticaretinde Çok Taraflı Anlaşmalar

Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT)1994 
Tarım Anlaşması
Bitki ve Hayvan Sağlığı Önlemleri Uygulama Anlaşması
Tekstil ve Giyim Anlaşması
Ticarette Teknik Engeller Anlaşması
Ticaretle Bağlantılı Yatırım Tedbirleri Anlaşması
GATT 1994'ün VI'ncı Maddesinin Tatbikine İlişkin Anlaşma
GATT 1994'ün VII'nci Maddesinin Tatbikine İlişkin Anlaşma
Sevköncesi İnceleme Anlaşması
Menşe Kuralları Anlaşması
İthalat Lisansları Anlaşması
Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Tedbirler Anlaşması
Korunma Tedbirleri Anlaşması

EK-1B: Hizmet Ticareti Genel Anlaşması ve Ekleri

EK-1C: Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması

EK-2
Anlaşmazlıkların Halli Kural ve Yöntemleri Hakkındaki Mutabakat Metni

EK-3
Ticaret Politikalarını Gözden Geçirme Mekanizması

EK-4

Çoklu Ticaret Anlaşmaları
Sivil Uçak Ticareti Anlaşması
Devlet Alımları Anlaşması
Uluslararası Süt Ürünleri Anlaşması
Uluslararası Sığır Eti Anlaşması


DTÖ Anlaşmalarının Temel Yapısı (*)

Mallar

Hizmetler

Fikri Mülkiyet

Anlaşmazlıklar

Temel İlkeler

GATT GATS

TRIPS

Anlaşmazlıkların Halli

İlave Ayrıntılar

Diğer Mal Ticareti Anlaşmaları Hizmetlere İlişkin Ekler

Pazara Giriş Taahhütleri

Ülkelerin Taahhüt Listeleri Ülkelerin Taahhüt Listeleri ve MFN İstisnaları

(*) DTÖ Anlaşmalarının içerikleri ile ilgili daha ayrıntılı bilgiye Tablo üzerindeki linklerden ulaşabilirsiniz.

(GATS) olduğu gibi genel ve temel ilkeler ile başlamaktadır. Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması da (TRIPS) bu kategoride olmakla birlikte halen kendisine ilave metinler içermemektedir.
Yukarıda belirtilen temel anlaşmaların ardından, bazı spesifik sektör ve konulara yönelik yükümlülükleri kapsayan ilave anlaşma metinleri gelmektedir.

Son olarak, tek tek üye ülkeler tarafından belirli yabancı mal ve hizmetlerin kendi pazarlarına giriş koşulları konusunda yapılan taahhütlerine ilişkin ayrıntılı ve uzun listeler bulunmaktadır. GATT için, söz konusu listeler genelde mallardaki gümrük tarifelerine yönelik bağlayıcı taahhütler ve bazı tarım ürünlerindeki tarife kombinasyonları ve kotalar olarak şekillenmektedir. GATS için ise, taahhütler, hizmet arz eden yabancılara belirli sektörlerde ne kadar pazara giriş imkanı tanındığını göstermekte ve tek tek üye ülkelerin ayırımcı muamele yapılmasını engelleyen "en çok kayrılan ulus kaydı" ilkesini uygulamayacakları hizmet türlerine ait listeleri içermektedir.

"Uruguay Round" görüşmelerinde, daha çok Anlaşmaların ilk iki bölümünü oluşturan genel ve spesifik sektörlere yönelik ilkeler ele alınmıştır. Aynı zamanda, sanayi malları için pazara giriş müzakereleri gerçekleştirilmiştir. Temel ilkelerin tamamlanmasını takiben müzakerelerin tarım ve hizmetler gibi sektörler üzerinde sürdürülmesi mümkün olmuştur.

DiĞER ANLAŞMALAR

Yukarıdaki Tabloda yer almayan bir diğer önemli anlaşma grubu ise "Çoklu Anlaşmalar" (Plurilateral Agreements) olarak adlandırılan Sivil Uçak Ticareti Anlaşması ve Kamu Alımları Anlaşması ile Ticaret Politikalarının Gözden Geçirilmesine İlişkin Anlaşmadır (Agreement on Trade Policy Reviews).
Yukarıda belirtilen iki Çoklu Anlaşma taraf olunması ihtiyari olan Anlaşmalar olup, DTÖ üyesi bazı ülkeler söz konusu anlaşmaların tarafları arasında yer almamaktadır.

Kaynak:DTM