E-Bülten

Sözlük

Döviz

1 $ = 3,63 TL
1 € = 3,92 TL
13168922 Ziyaretçi

GATT Müzakere Turları ve DTÖ

Sekiz Çok Taraflı Müzakere Turu

Yaklaşık yarım yüzyıl boyunca, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) temel metni büyük ölçüde 1948 yılındaki halini korumuştur. Bununla birilikte temel metne, taraf olunması ihtiyari olan "çoklu anlaşmalar" biçimindeki ilaveler yapılmış ve tarifelerin daha da aşağıya çekilmesine yönelik çabalar sürdürülmüştür. Bu gelişmelerin çoğu, "müzakere turları" (trade rounds) olarak bilinen çok taraflı ticaret müzakereleri yoluyla sağlanmış, uluslararası ticaretin serbestleştirilmesine yönelik en önemli adımlar GATT'ın hükümleri çerçevesinde yapılan müzakere turları vasıtasıyla atılmıştır.

İlk yıllarda, GATT müzakere turları tarife indirimleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Daha sonra, 1960'ların ortalarında yapılan "Kennedy Round" neticesinde bir GATT Anti-Damping Anlaşması sonuçlandırılmıştır. 1970'lerde gerçekleştirilen "Tokyo Round" ise, tarifeler dışındaki ticari engellerin müzakere edildiği ve mevcut sistemin geliştirilmesine yönelik konuların ele alındığı ilk kayda değer girişim olmuştur. 1986-1994 yılları arasındaki "Uruguay Round", sonuncu ve en kapsamlı müzakere turu olmuş, Dünya Ticaret Örgütü'nün kurulması ile birçok yeni anlaşmanın imzalanmasını sağlamıştır.


Yer / İsim

Yıl

Gündem Konuları

Katılan Ülke Sayısı

1. Cenevre  Round

1947 Tarifeler 23

2. Annency Round

1949 Tarifeler 13

3. Torquay Round

1951 Tarifeler 38

4. Cenevre Round

1956 Tarifeler 26

5. Dillon Round

1960-1961 Tarifeler 26

6. Kennedy Round

1964-1967 Tarifeler ve anti - damping önlemleri 62

7. Tokyo Round

1973-1979 Tarifeler, tarife dışı önlemler ve çerçeve anlaşmalar 102

8. Uruguay Round

1986-1994 Tarifeler, tarife dışı önlemler, kurallar, hizmetler,   fikri mülkiyet hakları, anlaşmazlıkların halli, tekstil, tarım, DTÖ'nün kurulması vb. 123


"URUGUAY ROUND" VE DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ (DTÖ)

Müzakere turlarının sonuncusu olan ve "Uruguay Round" olarak anılan müzakere süreci önceki turlardan çok daha kapsamlı ve geniş katılımlı olmuştur. Eylül 1986 tarihinde Uruguay'da başlayan GATT Çok Taraflı Ticaret Müzakereleri 15 Aralık 1993 tarihinde sona ermiştir. Bu turdan önceki yedi müzakere turunda asıl hedeflenen gümrük vergilerinin azaltılması iken, Uruguay Round"da gümrük vergilerinin azaltılmasının yanısıra, dünya ticaretindeki kural ve disiplinlerin güçlendirilmesine yönelik ve tüm ülkelerin taraf olduğu 29 anlaşma bir paket halinde kabul edilmiştir.

Uluslararası ticaretin serbestleştirilmesini ve düzenli işleyişini amaçlayan bir anlaşma niteliğindeki GATT, kurumsal bir yapıya kavuşturularak 01.01.1995 tarihi itibariyle Dünya Ticaret Örgütü’ne dönüştürülmüştür.

"Uruguay Round" müzakereleri sonucunda kabul edilen Nihai Senet, Punta Del Este Deklarasyonunda belirtilen bütün müzakere alanlarına ilişkin Anlaşmalar, Uzlaşmalar, Bakanlar Kararları ve Deklarasyonlarından oluşmaktadır. Nihai Senet’de ayrıca müzakerelere katılan ülkelerin tarife ve tarife dışı engellerini azaltmaya veya ortadan kaldırmaya yönelik olarak yaptıkları pazara giriş müzakereleri çerçevesinde oluşan bağlayıcı taahhüt listeleri de yer almaktadır.

DTÖ'yü kuran Anlaşma ile DTÖ’nün, Uruguay Round sonuçlarını oluşturan bütün metinleri kapsayacak biçimde GATT'ın yerine geçmesi kabul edilmiştir. DTÖ’nün yapısına ilişkin 4. maddede, en az iki yılda bir toplanması öngörülen Bakanlar Konferansı'nın DTÖ’nün işlevlerini yerine getirecek şekilde gerekli tedbirleri alacağı belirtilmektedir. Aynı zamanda, Anlaşmazlıkların Halli ve Ticaret Politikalarını Gözden Geçirme Mekanizması'ndan da sorumlu olan Genel Konsey ise, yürütme görevini düzenli olarak toplanmak suretiyle sağlamaktadır. DTÖ üyeliği, Nihai Senet’in tek bir taahhütle istisnasız kabul edilmesini gerektirmektedir. Ayrıca,  DTÖ’nün bir Genel Müdür (Director - General) tarafından yönetilmesini sağlayan bir Sekreterya da oluşturulmuş bulunmaktadır. Kısaca, DTÖ’nün kuruluşu ile gerek Uruguay Round sonuçlarının gerek gelecekte sonuçlandırılacak çok taraflı ve çoklu anlaşmaların uygulanmasından sorumlu bir yapı oluşturulmuştur.

Uruguay Round’un dünya ticaret sistemine kazandırdığı en önemli unsurlardan birisi, anlaşmazlıkların halline ilişkin mutabakat zaptı ile üye ülkeler arasında DTÖ kapsamındaki uyuşmazlıkların çözümüne yönelik sistemin güçlendirilmesi ve DTÖ bünyesinde bir anlaşmazlıkların halli organının tesis edilmesi olmuştur.

Uruguay Round Çok Taraflı Ticaret Müzakereleri neticesinde, müzakerelere katılan ülkeler sanayi ürünlerinde belli bir takvim çerçevesinde tarife indirimi taahhüdünde bulunmuşlardır. Sözkonusu indirim taahhütlerinin, gelişmiş ve gelişme yolundaki ülkeler açısından değişik oranlarda ve farklı takvimlerle gerçekleştirilmesi kararlaştırılmıştır.

Buna göre gelişme yolundaki ülke statüsünde bulunan ülkemiz, XXXVII. Sayılı Taviz Listesindeki sanayi ürünlerinde, AB ile Gümrük Birliği çerçevesinde 1992 yılında AB’nin Ortak Gümrük Tarifesine (OGT) uyum nedeniyle yaptığı indirimler ile yine aynı amaçla bazı tekstil ürünlerinde 1993 yılı OGT uyumu kapsamında yaptığı indirimleri Uruguay Round müzakereleri çerçevesinde DTÖ’ye konsolide etmiştir. Sözkonusu ürünlerde Türkiye’nin ortalama tarife indirim taahhüdü %29 oranındadır. Bahsekonu indirimler 1.1.1995 -1.1.1999 tarihleri arasında 5 eşit dilim halinde gerçekleştirilmiştir.

Diğer taraftan, Uruguay Round çok taraflı ticaret müzakereleri sonucunda, tarım ve tekstil sektörünün kademeli olarak mevcut kural ve disiplinlere uygun faaliyet göstermelerini sağlayacak anlaşmalar kabul edilmiştir.

Bunun yanısıra, ticaretle bağlantılı yatırım tedbirleri, fikri mülkiyet hakları ve hizmet ticareti uluslararası ticaret sistemine dahil edilmiştir. Ayrıca, DTÖ çerçevesinde getirilen kural ve disiplinlere üye ülkeler tarafından uygun hareket edilip edilmediği ve ülkelerin taahhütlerini yerine getirip getirmediklerinin kontrolü, oluşturulan ticaret politikalarının gözden geçirilmesi mekanizması (TPRM) ve bildirimler vasıtasıyla sağlanmaktadır.